Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA) wykazali, że dym z pożarów lasów jednocześnie paraliżuje rzęski w drogach oddechowych i rozluźnia połączenia między komórkami nabłonka. W laboratoryjnych testach na ludzkiej tkance udało się to ograniczyć, blokując jeden z sygnałów komórkowych. To jednak dopiero wczesny etap badań.
Jak dym uderza w naturalną obronę płuc
Drogi oddechowe bronią się na dwa sposoby. Lepki śluz wyłapuje wirusy, kurz i zanieczyszczenia, a mikroskopijne rzęski wymiatają go na zewnątrz. Komórki, z których rosną rzęski, przylegają do siebie jak cegły połączone zaprawą i tworzą barierę, która nie dopuszcza do organizmu tego, czego nie zatrzymał śluz.
Według zespołu z UCLA dym atakuje oba te mechanizmy naraz. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Environmental Health Perspectives”. Drobne cząstki dymu wiązano już wcześniej z chorobami płuc, udarem, chorobami serca i nowotworami, ale nie było jasne, jak dokładnie uszkadzają komórki wyściełające drogi oddechowe.
Próbki pacjentów z Los Angeles
Badacze zebrali tkankę nosa i zatok od 14 mieszkańców Los Angeles, którzy przeszli operację zatok przed pożarami z stycznia 2025 roku, w trakcie ich trwania lub w ciągu dwóch tygodni tlenia się po nich. Od każdej osoby pobrano próbkę tylko raz.
- Przed pożarami: nabłonek był nienaruszony.
- W trakcie pożarów: był nierówny, miejscami złuszczony lub całkiem go brakowało, a białkowe „uszczelki” między komórkami uległy fragmentacji.
- W czasie tlenia się: nabłonek częściowo się odbudował, ale pozostał cieńszy, a uszczelki były odtworzone tylko częściowo.
Wszyscy badani chorowali przewlekle na zatoki, a ich indywidualnej ekspozycji na dym nie dało się zmierzyć. Same próbki nie dowodzą więc, że przyczyną był dym. Dlatego zespół sprawdził to na hodowanej w laboratorium ludzkiej tkance dróg oddechowych.
Eksperyment na „miniaturowych drogach oddechowych”
Tkankę wyhodowano z komórek macierzystych z oddanych płuc, w których nie stwierdzono choroby. Badaczka Caroline Cherry zbudowała układ do ekspozycji, spalając zmielone łyko sosny w specjalnych „drewnianych papierosach”. Naukowcy z UCLA ocenili, że wielkość cząstek i skład chemiczny takiego dymu odpowiadają dymowi z drewna mierzonemu w środowisku. Tkankę wystawiano na dym przez trzy minuty dziennie przez pięć dni.
Uszkodzenia kumulowały się. W tkance nienarażonej skoordynowany ruch rzęsek obejmował około 71% powierzchni, po pięciu dniach dymu spadł do około 25%, choć komórki nie zamierały. Bariera między komórkami także osłabła. Pięć dni po ostatniej ekspozycji ruch rzęsek wrócił tylko do około 46%, a bariera nadal była osłabiona.
– To niepokojące z punktu widzenia zdrowia publicznego, bo to dość długo, by cząstki zalegały w płucach – powiedziała Caroline Cherry.
Analiza zmian w chemicznym „znakowaniu” białek (fosforylacji) wskazała na szlak sygnałowy MEK/ERK, który jest już celem kilku leków przeciwnowotworowych. Zespół podał tkance inhibitor MEK o nazwie pimasertib na 30 minut przed każdą ekspozycją. W tej serii doświadczeń bez dymu skoordynowany ruch rzęsek obejmował około 48% powierzchni, po dymie bez leku około 14%, a przy najwyższej dawce leku około 41%. Lek pomagał też zachować strukturę rzęsek i uszczelki między komórkami.
Co to oznacza w praktyce
Lek podawano przed ekspozycją, więc badano zapobieganie, a nie leczenie szkód. Autorzy wyobrażają sobie inhalator lub aerozol do nosa stosowany przed dniem z dymem, z myślą o strażakach, żołnierzach narażonych na dym ze spalarni odpadów oraz o dzieciach i osobach z chorobami płuc lub serca. Potrzebne są jeszcze prace nad postacią do inhalacji i badania bezpieczeństwa.
Dla polskiego czytelnika to na razie ciekawostka naukowa, a nie coś, co można zastosować. Nie ma gotowego preparatu, a wyniki pochodzą z tkanki hodowanej w laboratorium. Problem dymu jednak nie jest odległy: w Polsce i innych krajach UE zdarzają się pożary lasów i torfowisk, a sezon pożarowy bywa coraz dłuższy. Do tego czasu pozostają sprawdzone sposoby: śledzenie jakości powietrza, ograniczanie przebywania na zewnątrz w czasie zadymienia i ochrona osób z grup ryzyka.
Źródło: Medical Xpress – „Wildfire smoke damages the airway’s defenses, blocking one signal can shield them”








